16:9 – 4:3 meydan muharebesi

 

Bu yazımda TV görüntüsünün genişliğinin yüksekliğine oranını ifade eden görüntü formatı (aspect ratio) kavramından bahsedeceğim.
Aşağıda olabildiğince basitleştirerek anlatmaya çalıştığım ayarlar TV izleme keyfiniz açısından oldukça önemli. Bu ayarlar düzgün yapılmadığında orijinal içerik yerine şişko/kısa veya zayıf/uzun insanlar izlemek durumunda kalabilirsiniz. İşin kötüsü bu gerçeklikten uzak durumun bugüne kadar farkında bile olamamış olabilirsiniz.Ayrıca özellikle spor müsabakalarında size sunuluyor olmasına rağmen sahanın bir kısmını göremiyor olabilirsiniz.

Görüntü formatı kavramının tarihi gelişimi hakkında kısa bir bilgiyle başlayalım.

TV yayıncılığında, 4:3 (1,33:1) oranı uzun süre tek geçerli  standart olarak kabul edilmiş. HD yayın formatında  ise yayınlar 16:9 (1,78:1) oranında çekiliyor. 1960’larda TV’nin yaygınlaşması ile birlikte populerliğini yitirmeye başlayan film studyoları insanları tekrar sinemaya çekebilmek için yenilik arayışına girmiş ve filmleri geniş ekran (1,85:1, 2,39:1) formatında çekmeye başlamışlar. Ancak tüplü TV’lerin üretim teknolojileri sebebiyle TV’ler uzun süre (LCD ve plazma TV’ye kadar) 4:3 oranında üretilmeye devam etmişler. Bugün ise hem yeni nesil TV’ler  hem de içerikler 16:9 formatında sunuluyor. İşte tam da bu noktada birçok insanın kafasını karıştıran birçok uyumsuzluk ortaya çıkıyor:

Dilerim tüplü TV’lerin neslinin tükenmesi ve HD yayıncılığının yaygınlaşması ile birlikte önümüzdeki yıllarda TV ve içerik arasındaki oransal uyumsuzluk tamamen ortadan kalkar.

4:3 oranındaki emektar tüplü TV’nizde 16:9 içerik gösterimi


Tüplü TV’inizde gösterilecek görüntü STB’ın çıkışındaki SCART kablosu üzerinden analog olarak TV’inize aktarılır. STB’inizin ayarlar menüsünden yaptığınız “görüntü formatı” seçimi SCART kablonuzun 8.pini üzerinden TV’ye taşınmaktadır. Diğer bir ifade ile STB menüsünden yaptığınız seçim TV’deki görüntüyü belirleyen tek etmendir.

16:9 formatındaki Orijinal görüntü

İlk olarak STB’ınızın ayarlar menüsündeki TV formatı olarak 4:3 seçmelisiniz. “Görüntü Formatı” için ise iki seçeneğiniz var.

a) Letterbox (Zarf)

16:9 formatındaki içerikte deformasyon olmaz. Ödediğiniz bedel TV ekranının altında ve üstünde siyah barlar görmek olacaktır.

b) Pan-Scan

Siyah barlardan hoşlanmayan kullanıcıların “Görüntü Formatı” seçimidir. Ancak bu durumda da görüntünün orjinaline göre bir kayıp olur. Örnek resimlerden de görülebileceği gibi içeriğin sağ ve sol bölümlerinde bir kırpılma var.

Benim kişisel tercihim letterbox. Görüntünün bir kısmını kaybetmek yerine TV’mi tam anlamıyla kullanamıyor olmaya razı geliyorum.

16:9 oranındaki havalı flat TV’nizde 4:3 içerik gösterimi

LCD/Plazma TV’inizde gösterilecek görüntü STB çıkışındaki HDMI kablosu üzerinden digital olarak TV’inize aktarılır.(İsteğe bağlı olarak SCART arayüzü de kullanılabilir.)
Tüplü TV’lerde görüntüyü belirleyen tek etmen STB menüsünden yapılan seçim iken flat TV’ler üzerilerindeki gelişmiş işlemci sayesinde görüntü işleme yeteneğine sahiptir. Basitlik adına TV’inizdeki “resim modu” ayarının Otomatik olduğunu yani görüntü formatının yukarıda olduğu gibi STB tarafından karar verildiğini kabul ediyorum.

4:3 formatındaki Orijinal görüntü



İlk olarak STB’ınızın ayarlar menüsündeki TV formatı olarak 16:9 seçmelisiniz. “Görüntü Formatı” için STB marka/model’ine göre değişiklik gösterebilmesine rağmen temelde iki seçeneğiniz var. 


a) Pillarbox

4:3 formatındaki içerikte deformasyon olmaz, içerik orijinal haliyle TV’inize aktırılır. Bu durumda içerik ve TV arasındaki oran uyumsuzluğundan dolayı görüntünün sağ ve solunda siyah barlar görülmektedir.


b) Genişletilmiş (Stretched, Panaromik, Zoom gibi değişik isimler de alabilir)
Bu seçimde orijinal içeriğin yüksekliği değiştirilmeden genişliği arttırıldığı için bir deformasyon söz konusudur. (aşağıdaki resimde güneş ve bulutun orijinal resme göre daha yayvan olduğuna dikkat ediniz.)
Deformasyonu en aza indirgemek için görüntünün orta bölgesi değiştirilmeden sadece kenar bölgelerinin genişletilmesi gibi teknikler kullanılabilir. Bu işlem STB’a yaptırılabileceği gibi “Görüntü Formatı” olarak Pillarbox seçilerek TV menüsünde de yapılabilir.
Yapılan ayarların etkisini anlayabilmek için altyazılı bir kanalda ekranın sağ ve sol alt tarafındaki harf aralıklarını incelemenizi öneririm. 

Kavramların, ayarların çok da kolay olmadığının farkındayım. Ancak gerçekçi ve olabildiğince az deforme olmuş bir içerik izleyebilmek için STB ve TV’inizin ayarları ile biraz oynayıp kendinize en uygun seçeneğe ulaşmanızı tavsiye ediyorum. Bence denemeye değer !